Rechtsstaat (3) – antw.

VRAGEN  blz. 28

  1. Eerste vraag onder de begincase is: Wat zal de advocaat bedoelen met ‘overtreden van het legaliteitsbeginsel’?

Dat het wegsturen van Van Gelder onrechtmatig was, omdat deze sanctie niet vermeld stond in de door hem ondertekende verklaring.

Tweede vraag onder de begincase is: Wie geef je gelijk, de advocaat of de rechter?

Voorbeelduitwerking:

De advocaat, want doordat Van Gelder vooraf niet op de sancties is gewezen, is wegsturen onrechtvaardig en in strijd met de regels.

De rechter, want als volwassen topsporter moet Van Gelder weten hoe hij zich behoort te gedragen, ongeacht of de sancties op papier staan.

Het vonnis is na te lezen via themasvwo.nl/vangelder.

 

  1. Legaal: overeenkomstig de wet.

Illegaal: in strijd met de wet.

Legaliteitsbeginsel: het uitgangspunt dat alles wat de overheid doet in overeenstemming is met de wet.

 

  1. Voorbeelduitwerking:

Het verbod op stelen en doden zijn rechtsregels die zijn voortgekomen uit normen.

Voordringen bij de kassa en boeren laten zijn normen die niet tot de rechtsregels behoren.

 

  1. a. In het privaatrecht staan burgers tegenover elkaar. Zij hebben dezelfde juridische middelen tot hun beschikking, dus staan ze op gelijke hoogte (= horizontaal).

Bij het publiekrecht staat de overheid met meer macht en bevoegdheden aan de ene kant en de burger aan de andere kant.

  1. Omdat burgers bij overtredingen en misdrijven tegenover de overheid (politie en/of Openbaar Ministerie) komen te staan.

 

  1. Het legaliteitsbeginsel was verzwakt doordat:

–      bepalingen moeilijk te herleiden waren tot de oorspronkelijke wet;

–      wetten niet voldeden aan de kwaliteitseisen.

Wetten waren voor de burger onbegrijpelijk, tegenstrijdig en veranderlijk.

 

  1. Voordelen:

–      Door marktwerking (concurrentie) dalen de prijzen.

–      Door marktwerking is er een prikkel voor organisaties om efficiënter en beter te werken.

Nadelen:

–      De markt heeft vooral oog voor belangen van de gemiddelde burger en houdt daardoor minder rekening met belangen van marginale groepen.

–      De markt is economisch gedreven, terwijl je veel onderwerpen rondom welzijn niet makkelijk in geld kunt uitdrukken.

 

  1. Civiel recht, want er is een conflict tussen de koper van de auto en Volkswagen.

 

  1. Horizontale verhoudingen. Er is een civiel conflict tussen eiser Yuri van Gelder (eiser) en het NOC*NSF (gedaagde).

 

 

9    IN HET NIEUWS  blz. 29

 

  1. Een van onderstaande zinnen:

–      “Minister Van der Steur (…) wil dat seksualiserende communicatie (sexchatting) met kinderen strafbaar wordt.”

–      “Het voorstel is onderdeel (…) om de zedenwetgeving aan te passen aan de actualiteit.”

  1. Publiekrecht, want het gaat om een strafbaar feit en het strafrecht is onderdeel van het publiekrecht.
  2. Velen zien sexchatting met kinderen als verwerpelijk (morele regel), waardoor dit vrij nieuwe fenomeen in het Wetboek van Strafrecht komt.

 

 

10    ministerie illegaal bezig?  blz. 29

 

  1. Al het overheidshandelen berust op wetgeving; het ministerie van Sociale Zaken heeft zonder wettelijke basis met een programma gegevens van onschuldige burgers verzameld.
  2. Voorbeelduitwerking:

–      Ongeduld. Wetgeving is een langdurig proces, terwijl de fraude vraagt om een snelle aanpak.

–      Onwetendheid. Ambtenaren realiseren zich de noodzaak van een wettelijke basis niet.

–      Scoringsdrang. Ambtenaren willen goede sier maken met de aanpak van fraude en hopen dat ze met deze aanpak weg komen.

  1. Negatieve gevolgen voor burgers zijn:

–      willekeur, chaos

–      onzekerheid

–      wantrouwen, achterdocht

–      ongelijkheid

–      onrechtvaardigheid.

 

 

11    Afschaffen of strenger controleren?  blz. 30

 

Voorbeelduitwerking:

 

Rechtsregel Nadelen afschaffing Eigen mening
Op veel autosnelwegen geldt een maximumsnelheid van 100 km per uur, ongeacht het tijdstip. –     Het verkeer wordt onveiliger.

–     Sneller rijden is slechter voor het milieu.

Eigen mening leerling.
Als je getuige bent van een misdrijf, ben je verplicht dit bij de politie te melden. –     De kans wordt kleiner dat daders worden gepakt.

–     De betrokkenheid van mensen bij de samenleving wordt losgelaten.

–     Alle verantwoordelijkheid voor het oplossen van criminaliteit wordt bij de overheid gelegd.

Eigen mening leerling.
Een coffeeshop mag niet meer dan 500 gram wiet of hasj in voorraad hebben. –     Coffeeshops hebben een grotere voorraad en zullen vaker grotere hoeveelheden per klant verkopen (bijvoorbeeld aan buitenlandse wietkopers).

–     Coffeeshops hebben door de grotere voorraad een grotere kans op overvallen.

Eigen mening leerling.
Het uploaden van films en muziek via p2p-netwerken is verboden. –     Als het uploaden wordt vrijgegeven, worden muzikanten, filmuitgevers en cd‑/dvd-winkels enorm in hun belangen geschaad. Eigen mening leerling.

 

12        TE WEINIG STEMBUREAUS  blz. 30

 

  1. De rechtsnorm dat er voldoende stembureaus open moeten zijn bij verkiezingen.
  2. Ordening: bij onvoldoende stembureaus krijg je lange wachtrijen of komen mensen zelfs helemaal niet aan stemmen toe.

Weerspiegeling van gedeelde waarden en normen: als burger moet je zonder al te veel moeite kunnen stemmen.

De waarden ‘rechtvaardigheid’, ‘redelijkheid’, ‘eerlijkheid’, ‘toegankelijkheid’, ‘gelijkheid’, ‘participatie’, en/of ‘betrokkenheid’ zijn hier relevant.

 

 

13    REGELS SCHRAPPEN EN TOEVOEGEN  blz. 31

 

  1. Voorbeelduitwerking:

–      De strafbaarheid van homoseksualiteit tot 1811.

–      De handelingsonbekwaamheid van vrouwen tot 1956.

–      De strafbaarheid van abortus tot 1984.

Tot 1956 hadden getrouwde vrouwen toestemming van hun echtgenoot nodig om te werken, een bankrekening te openen of zonder man op reis te gaan.

  1. Voorbeelduitwerking:

–      Toenemend gebruik van Big data; de huidige privacyregelgeving biedt onvoldoende waarborgen.

Zie hoofdstuk 9 (lesboek blz.78 t/m 83) voor tal van concrete voorbeelden.

–      Nieuwe gentechnieken roepen allerlei ethische vragen op.

Met de crispr-techniek kunnen wetenschappers bijvoorbeeld eigenschappen (de oog- en haarkleur, lengte, intelligentie, ziekten) van embryo’s aanpassen.

–      De opkomst van verhuurbedrijf Airbnb: doordat bepaalde regels wel gelden voor hotels, maar niet voor Airbnb-verhuurders, is er sprake van oneerlijke concurrentie.

–      De opkomst van taxidienst Uber: doordat taxichauffeurs van Uber geen vergunning nodig hebben, genieten zij een duidelijk voordeel ten opzichte van de reguliere taxibedrijven.

 

 

  1. IN HET nieuws blz. 31

 

  1. Misleiding zorgt voor oneerlijke concurrentie tussen de fabrikanten.
  2. Omdat de overheid moet toezien op de volksgezondheid. Als producenten sjoemelen, belemmert dat het toezicht.
  3. Met bedrijven en andere organisaties, want ook zij kunnen hun macht misbruiken.

Bedrijven als Google en Facebook bezitten gigantisch veel gegevens van ons. Dat geeft ze macht en roept de vraag op of onze fundamentele rechten voldoende zijn gewaarborgd (vrijheid van meningsuiting, gelijke behandeling, recht op eigendom, enzovoort).