Rechtsstaat (4) – antw.

Vragen  blz. 32

  1. De vraag onder de begincase is: Ben je het eens met de beslissing van de rechtbank of met de opvatting van jurist Grapperhaus?

Voorbeelduitwerking:

Met Grapperhaus, want de politieke overtuiging van rechters doet er niet toe. Ze zijn zo professioneel dat zij los van hun politieke overtuigingen rechtspreken.

Met de rechtbank, want elke schijn van partijdigheid moet vermeden worden.

De indruk dat de politieke overtuiging van invloed is op de uitspraak komt het vertrouwen in de rechtspraak niet ten goede, ook als de indruk onjuist is.

 

  1. De regering heeft zowel uitvoerende als wetgevende macht.

Of:

Het Openbaar Ministerie heeft naast uitvoerende macht ook rechterlijke macht: het kan zelf sancties opleggen.

 

  1. Correctie van de wetgevende macht: door te oordelen dat wetsartikelen in strijd zijn met een verdrag of andere wet.

Correctie van de uitvoerende macht: door overheidsbesluiten terug te draaien als deze in strijd zijn met de wet.

Verdachten kunnen ook worden vrijgesproken als het Openbaar Ministerie op welke manier dan ook niet-rechtmatig heeft gehandeld.

 

  1. Om absolute macht en de corruptie die hier vrijwel onvermijdelijk uit voortvloeit tegen te gaan, is het nodig de macht van de staat op te delen.

 

  1. Voorbeelduitwerking:

Voorbeeld bij wetgevende macht: op ministeries schrijven ze letterlijk de wetsvoorstellen.

Wetgevende ambtenaren ontwikkelen beleid en stellen nadere regels.

Voorbeeld bij uitvoerende macht: een medewerker van de gemeente schrijft nieuwe inwoners in en verstrekt paspoorten.

Uitvoerende ambtenaren voeren reeds bestaande wetten uit.

 

  1. Als ambtenaren in een bepaalde situatie zelf beslissen of een bepaalde regel geldt of hoe die moet worden toegepast, kan willekeur optreden (tegenovergestelde van rechtsgelijkheid). Beslissingen van de overheid zijn voor burgers dan minder goed te voorspellen (geen rechtszekerheid).

 

  1. Voorbeelduitwerking:

De waarheidsvinding wordt niet gehinderd door uiterlijke kenmerken die het oordeel vertroebelen.

Een verdachte die onschuldig is maar van nature ontzettend zweet en vaak rode wangen heeft, kan bij een ziende rechter de indruk wekken dat hij liegt. Hier wordt Hermans niet door beïnvloed.

 

 

8     IN HET NIEUWS  blz. 33

 

  1. Pistorius is blank en vermogend en zou om die redenen een relatief milde straf krijgen.
  2. Rechters horen onafhankelijk hun werk te kunnen doen. Politici die zich tijdens een lopende zaak uitspreken, zetten die onafhankelijkheid onder druk.

 

 

 

9    WELKE FOTO WEG?  blz. 33

 

Zie voor een toelichting bij deze thinking skill het document Inleiding en extra’s van de docentenhandleiding 1 vwo 2017-2018.

 

Voorbeelduitwerking:

Foto C hoort er niet bij, omdat de andere foto’s elk een macht van de trias politica weergeven

(A: rechtsprekende, B: wetgevende en D: uitvoerende macht).

Op foto C staat strafrechtadvocate Inez Weski. Advocaten behoren niet tot de rechterlijke macht.

 

 

10    VERBETER DE FOUT  blz. 34

 

  1. Volgens de wet mag de politie altijd bij een redelijk vermoeden dat je een strafbaar feit hebt gepleegd naar je identiteitsbewijs vragen.
  2. De regering en de Tweede Kamer hebben samen heeft de uitvoerende macht.

Of:

De regering en de Tweede Kamer hebben samen de uitvoerende wetgevende macht.

  1. De uitvoerende wetgevende macht kan de wetgevende uitvoerende macht ter verantwoording roepen, maar niet andersom.
  2. Volgens Montesquieu moest vooral de wetgevende rechtsprekende macht volkomen onafhankelijk van de andere twee machten kunnen opereren.

 

 

11    MENINGEN VAN TWEEDE KAMERLEDEN  blz. 34

 

  1. De vraag is of berichtgeving over rechtszaken en eventuele ophef die hier het gevolg van is de onafhankelijkheid van rechters onder druk zet.

Of:

Controle is een essentieel onderdeel van de trias politica. Ook de media zorgen voor controle.

De pers wordt de vijfde macht genoemd, omdat journalisten zeker door hun controlefunctie een belangrijke rol spelen in het besluitvormingsproces.

  1. Voorbeelduitwerking:

Eerste stelling:

Een ruime meerderheid is het oneens met de stelling. Dit kan erop wijzen dat Kamerleden:

–      vinden dat het geen kwaad kan als ze individuele rechtszaken becommentariëren;

–      vertrouwen hebben in de onafhankelijkheid van rechters.

Laatste stelling:

Een ruime meerderheid is het oneens met de stelling. Dit kan erop wijzen dat Kamerleden vrezen dat rechters zich door de uitvoerende macht laten beïnvloeden.

 

 

12        IN DISCUSSIE  blz. 34

 

Zie voor een toelichting bij de klassengesprekken ‘Gereedschap voor discussie en debat’ (werkboek, blz. 14 en 15) en het document Inleiding en extra’s van de docentenhandleiding 1 vwo 2017-2018.

 

Voorbeelden van argumenten:

 

  1. “De politie moet van iedereen de appjes kunnen uitlezen.”

Argumenten voor:    –      De samenleving gaat boven het individu. Het oplossen van misdrijven is belangrijker dan de privacy van iedere burger.

–      De politie kan hierdoor sneller ingrijpen bij bijvoorbeeld terroristische aanslagen.

Argumenten tegen:  –      Het schaadt een belangrijk uitgangspunt van ons strafrecht, namelijk dat de politie pas met opsporing mag beginnen als er redelijke vermoedens zijn van schuld aan een strafbaar feit.

–      De overheid kan de gegevens ook voor andere doeleinden gebruiken. Denk aan een land waar homoseksualiteit strafbaar is. De schending van privacy maakt de samenleving dan juist onveiliger.

Het uitlezen is misschien in eerste instantie bedoeld om terroristen op te sporen, maar kan tevens ingezet worden om homoseksuelen op te pakken als hun geaardheid blijkt uit hun appjes.

 

  1. “Als een zaak onder de rechter is, moeten Kamerleden en media zich er niet mee bemoeien.”

Argumenten voor:    –      Rechters zijn onafhankelijk. Kamerleden moeten niet onnodig druk op de rechters zetten.

–      Rechters zijn ook gewoon mensen die zich laten beïnvloeden door meningen van anderen. Hoe minder Kamerleden en media hun mening opdringen, hoe beter.

Argumenten tegen:  –      Rechters zijn getraind om zich niet te laten beïnvloeden. Het is daarom onnodig om het zo belangrijke recht op vrijheid van meningsuiting van Kamerleden en journalisten te beperken.

–      Doordat Kamerleden en media zich uitspreken, weten rechters hoezeer een misdrijf de samenleving schokt. Bij het bepalen van de strafmaat kunnen ze hier rekening mee houden.

 

  1. “In de Urgenda-zaak in 2015 heeft de rechter een politieke uitspraak gedaan. Dat had niet gemogen.”

Argumenten voor:    –      Dit is een schending van de trias politica en leidt in het ergste geval tot machtsmisbruik.

–      Rechters zijn niet gekozen en vertegenwoordigen daarom niet de bevolking. Het is ondemocratisch als zij politieke beslissingen nemen.

Argumenten tegen:  –      Als de staat te weinig doet aan het terugdringen van de CO2-uitstoot en daarmee het leven van burgers in gevaar brengt, schendt ze het sociaal contract en is ingrijpen noodzakelijk.

–      Om te zorgen voor recht en rechtvaardigheid is het soms nodig dat rechters verder gaan dan het strikt toepassen van wetten.

 

 

  1. “Alle advocaten moeten in dienst van de overheid komen en per loting worden toegewezen aan cliënten.”

Argument voor:       –      Daarmee voorkom je dat alleen rijke mensen een goede verdediging krijgen. Het zorgt voor gelijke kansen voor iedereen.

–      Officieren van Justitie (de aanklagers) werken ook in dienst van de overheid. Voor het machtsevenwicht is het wel zo eerlijk als dat ook geldt voor advocaten.

Argument tegen:      –      Loting druist volledig in tegen de vrijheid om zelf een advocaat te kiezen.

–      Een advocaat met wie je een klik hebt kan jou beter verdedigen. Dit voorstel leidt tot mismatches tussen advocaat en cliënten en dat kan ten koste gaan van een goede verdediging.

 

  1. “De aandacht van nieuwsmedia voor strafzaken is disproportioneel.”

Argumenten voor:    –      Door zo uitvoerig over strafzaken te berichten krijgen mensen het idee dat het veel onveiliger is dan het in werkelijkheid is.

–      Mensen hebben maar beperkte tijd om nieuws te volgen. Andere belangrijke onderwerpen worden verdrongen door de overvloed aan strafrechtsensatie.

Argument tegen:      –      Strafzaken hebben de meeste impact en ook nog eens op diverse betrokkenen (slachtoffer, nabestaanden, getuigen, nieuwsconsumenten). Het is daarom terecht dat media er zoveel aandacht aan besteden.

–      Schijnbaar zijn mensen in dit soort nieuws geïnteresseerd en dan is het logisch hier veel aandacht aan te besteden.

 

 

13    RECHTERS IN DE FOUT  blz. 35

 

De bellende rechter: op verzoek van de rechtbank gaat de rechter met vervroegd pensioen. Hij kreeg een vergoeding van 75.000 euro mee.

De drinkende rechter: van de Hoge Raad kreeg de rechter een ongeschiktheidsontslag.

De rammende rechter: de rechtbank legde een voorwaardelijke celstraf van drie maanden en een taakstraf van tachtig uur op.

De dinerende rechter: de rechter nam zelf ontslag zodat hij ook zijn kant van het verhaal kon vertellen.

 

 

14    VROUWE JUSTITIA  blz. 35

 

  1. De blinddoek symboliseert volledig onafhankelijke rechtspraak, zonder aanzien des persoons.
  2. De weegschaal stelt de afweging van de bewijzen en getuigenissen voor, die in het voordeel of nadeel van de verdachte spreken.

Het zwaard staat voor het vonnis dat wordt uitgesproken.