Rechtsstaat (7) – antw.

VRAGEN  blz. 46

  1. De stelling onder de begincase is: “Liever één onschuldige moordverdachte in de gevangenis dan tien schuldige moordenaars op straat.”

Voorbeelduitwerking:

Voor: als maar liefst tien schuldigen vrijuit gaan zorgt dat voor meer ellende en onveiligheid (recidive, maar ook eigenrichting door slachtoffers) dan wanneer slechts één persoon ten onrechte wordt opgesloten.

Tegen: het idee dat je als onschuldige zomaar in de gevangenis kunt komen zorgt voor veel meer angst en dus onveiligheid dan wanneer schuldige moordenaars vrij rond lopen.

Tip: veranderen de leerlingen van mening als het gaat om minder zware misdrijven zoals inbraak, een vechtpartij, oplichting, of fietsendiefstal?

 

  1. De trias politica draait om de onderlinge controle van machten. Bij hoger beroep en cassatie controleren hogere rechters het werk van lagere rechters.

 

  1. Noodweer (zelfverdediging) of noodweerexces, psychische overmacht.

De verdachte heeft zichzelf met geweld verdedigd. Of de advocaat beweert dat de dader zich tijdens zijn daad in een abnormale geestestoestand bevond.

Een beroep op psychische overmacht slaagt niet snel. In de rechtspraak worden hieraan zeer hoge eisen gesteld.

 

  1. Alleen als het gaat om een heel heftige of levensbedreigende bevalling.

Je zou in die situatie met succes een beroep kunnen doen op de overmacht-noodtoestand.

 

  1. Gedragstraining: resocialisatie, het heropvoeden van de dader.

Werkstraf: vergelding, de dader ondergaat een straf en doet iets terug voor de samenleving.

 

  1. Omdat ze nu een sanctie kunnen opleggen die voor de specifieke dader het meest geschikt is.

Met een ‘sanctie op maat’ worden doelen van sancties, zoals resocialisatie en voorkomen van recidive, eerder bereikt.

 

  1. Voorbeelduitwerking:

–      Voor de dader is eerder vrijkomen een voordeel.

–      Voor justitie is beschikbare celruimte een voordeel.

–      De (ex-)crimineel heeft er vanwege de voorwaardelijke invrijheidstelling belang bij zich binnen en buiten de gevangenis goed te gedragen. Dat is voordelig voor hemzelf, het gevangenispersoneel, medegevangenen en de samenleving als geheel.

 

  1. a. Is het ten laste gelegde bewezen? Is het feit strafbaar? Is de dader strafbaar?
  2. De eerste vraag, want het hof achtte niet bewezen wie de scooter bestuurde en wie dus verantwoordelijk was voor de dood van de man.

Als de eerste vraag met ‘nee’ wordt beantwoord, zijn de andere twee vragen niet meer relevant.

 

 

9    Verschil tussen strafrecht en burgerlijk recht  blz. 47

 

  Burgerlijk recht Strafrecht
Wat is de aanleiding voor een rechtszaak? Geschil tussen twee gelijke partijen. Overtreding van de strafwet.
Wie neemt het initiatief voor een rechtszaak? Eén van beide partijen (de eiser). Het OM, vertegenwoordigd door de officier van justitie.
Wie zijn de partijen? Eiser en gedaagde. Officier van justitie en verdachte.
Wat is de rol van de rechter?

Geef het verschil aan.

Beslist wie van de twee gelijk krijgt en veroordeelt de verliezende partij.

De partijen dragen alle stukken en argumenten aan en de rechter neemt op basis hiervan een beslissing.

Beslist of een verdachte schuldig is en legt eventueel straf op.

De rechter stelt veel vragen en heeft een actieve rol.

 

 

10    op de stoel van de advocaat  blz. 47

 

  Strafuitsluitingsgrond
1.    Een vrouw heeft haar buurvrouw aangevallen met een mes. Stemmen in haar hoofd hadden haar verteld dat de buurvrouw bezeten was van demonen. ontoerekeningsvatbaarheid
2.    Een vrouw wordt ’s avonds in het park van haar fiets getrokken. Ze verkoopt haar overvaller een paar rake schoppen. noodweer
3.    Een jongen wordt onder bedreiging van een pistool beroofd van zijn scooter. De volgende dag ziet hij de dader en zijn scooter. Hij slaat de dader het ziekenhuis in en neemt zijn scooter terug. psychische overmacht

Overigens zal de rechter dit niet honoreren: de aanval had dan direct moeten volgen op de bedreiging én veroorzaakt moeten zijn door een hevige gemoedsbeweging door de bedreiging.

4.    Een man wordt aangevallen door drie homohaters. Zodra hij kan ontsnappen springt hij in zijn auto en scheurt weg. Omdat hij denkt dat de jongens hem achterna zitten, rijdt hij te hard en veroorzaakt een ernstig ongeluk. psychische overmacht

 

 

11    strafbaar of niet?  blz. 48

 

Zaak Delict Wel / niet strafbaar omdat:
Metselaar doodslag Wel, omdat hij iemand opzettelijk van het leven berooft.

Hoewel je zou denken dat het niet zijn bedoeling was de ander te doden, heeft hij door iemand op een steiger te duwen bewust het risico aanvaard dat de ander van de steiger zou vallen. Juridisch heet dit voorwaardelijke opzet. Als de rechter geen voorwaardelijke opzet aanneemt, kan de metselaar voor dood door schuld (307) worden veroordeeld.

Vergiftigd poging tot moord Wel, omdat zij opzettelijk en met voorbedachten rade heeft geprobeerd de ander te doden.
“Dag mevrouw” mishandeling (en vernieling) Wel, omdat hij de jongeren een pak slaag heeft gegeven.
Nachtelijk relatie­drama doodslag Wel, omdat hij opzettelijk de ander van het leven heeft beroofd.

Je kunt bedenken dat wanneer je iemand met een kandelaar op het hoofd slaat, diegene daardoor dood kan gaan.

 

12        in het nieuws  blz. 49

 

  1. Ja, een beroep op de overmacht-noodtoestand.

Albert H. beriep zich op deze noodtoestand omdat artsen hulp weigerden bij de doodswens van zijn moeder. Het gerechtshof ging daarin mee.

Situatie juli 2017: de Hoge Raad vond dat het gerechtshof onvoldoende had onderbouwd waarom er sprake was van overmacht-noodtoestand. Een ander gerechtshof moet de zaak nu opnieuw beoordelen. Er is nog geen zittingsdatum bekend.

  1. Omdat de rechtbank vond dat zijn daad niet geaccepteerd wordt in onze samenleving. De veroordeling moet anderen afschrikken.
  2. Voorbeelduitwerking:

Ja, euthanasie mag in Nederland alleen in aanwezigheid van een arts plaatsvinden. H. heeft met zijn hulp bij zelfdoding dus welbewust de wet overtreden en dan is straf het logische gevolg.

Nee, H. handelde uit naastenliefde. Een straf is dan niet op zijn plaats.

 

 

13   in het nieuws  blz. 49

 

  1. Omdat volgens de hogere rechters Van U. (deels) wel toerekeningsvatbaar was tijdens het plegen van zijn daad.

Dit staat niet in het krantenbericht, maar is op grond van de lestekst zelf te beredeneren.

  1. De doelen:

–      wraak en vergelding

–      afschrikking

–      voorkomen van eigenrichting

–      resocialisatie

–      beveiligen van de samenleving.

  1. Voorbeelduitwerking:

Eens, want ontoerekeningsvatbaarheid doet niets af aan het materiële of immateriële leed dat het slachtoffer en de nabestaanden is aangedaan.

Achterliggend motief: leed moet altijd vergolden worden.

Oneens, want alleen straffen om tegemoet te komen aan wraakgevoelens is niet zinvol. De straf moet iets bewerkstelligen bij de dader en bij (tijdelijk) ontoerekeningsvatbare daders is dat niet het geval.

Demente bejaarden die iets meenemen uit een winkel zonder te betalen, straffen we immers ook niet.

 

 

14   welke straf kies jij?  blz. 50

 

Eigen uitwerking leerlingen.

 

Zaak 1: Voetballer in elkaar geslagen

Vonnis: de minderjarige dader werd wegens het openlijk in vereniging plegen van geweld tegen personen veroordeeld tot 40 uur taakstraf, de 18-jarige dader kreeg zes weken taakstraf met drie maanden voorwaardelijke gevangenisstraf.

De officier van justitie had tegen de minderjarige dader 160 uur taakstraf geëist en een voorwaardelijke gevangenisstraf van twee maanden met een proeftijd van twee jaar.

 

Zaak 2: Diefstal pinpas

Vonnis: drie weken gevangenisstraf plus terugbetaling van het gestolen bedrag. Eis: 750 geldboete en terugbetaling gestolen bedrag, de rechter was strenger vanwege zijn strafblad.

 

Zaak 3: Dodelijk ongeval

Vonnis: Wesley V. kreeg 240 uur taakstraf van de rechter en moest zijn rijbewijs 5 jaar inleveren. De eis van het OM was 15 maanden cel. Het OM ging in hoger beroep.

 

Zaak 4: John de Mol bedreigd

Vonnis: een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van 141 dagen, gelijk aan het voorarrest, en een voorwaardelijke gevangenisstraf van 10 maanden met reclasseringstoezicht, een behandelverplichting en een contact- en locatieverbod met een proeftijd van 3 jaar. Dit was geheel conform de eis van de officieren van justitie.

 

 

15   ESSAY: wie controleert de verhorende politieman  blz. 51

 

  1. Voorbeelduitwerking:

–      Meer rechters aanstellen. Dan is er meer tijd voor de opnames van de verhoren of een schriftelijk verslag ervan.

–      Extra ondersteuning. Een griffier kan de opnamen bekijken en de rechter wijzen op de relevante passages.

–      Eisen dat het OM pas zaken kan voorleggen aan de rechter als een speciale rechter-commissaris akkoord is gegaan met de weergave van het verhoor. Deze persoon beslist of klachten van de verdediging over de weergave terecht zijn en of de weergave moet worden aangepast.

  1. Het sluit aan bij de grondgedachte dat burgers met grondrechten zoals een eerlijk proces bescherming krijgen tegen machtsmisbruik en willekeur van de overheid.
  2. Omdat advocaten de taak hebben om rechters kritisch te laten kijken naar het bewijsmateriaal van het OM.

Onjuistheden en onvolkomenheden bemoeilijken het voeren van een goede verdediging.

  1. Als na onherroepelijke veroordeling duidelijk wordt dat de veroordeling onterecht is.

Ja, Lucia de B. werd in de herziene zaak alsnog vrijgesproken van moord.

Het hoofdbewijs bleek niet langer houdbaar te zijn.

  1. Mogelijke oorzaken naast menselijke fouten of vergissingen zijn meineed en valse aangifte.

 

 

Wat is de beste straf?

 

 

16   FUNCTIES VAN STRAF  blz. 52

 

  1. Vergelding en afschrikking. Hij vindt de taakstraf ‘geen straf’. De sanctie schrikt volgens hem niet af en vergeldt niet.
  2. Resocialisatie.

Recidive verminderen komt neer op verbetering van gedrag.

  1. Ja, Eerdmans heeft het over beveiliging van de samenleving.

Om de samenleving te beschermen moet je gevaarlijke criminelen soms opsluiten.

 

 

17   sancties vergeleken  blz. 52

 

  1. Argument voor:

–      Daders met een werkstraf gaan minder vaak opnieuw de fout in dan kort gestrafte gedetineerden, aldus de reclassering. Een werkstraf zorgt dus voor meer veiligheid in de samenleving.

–      Een dag werkstraf is veel goedkoper dan een dag gevangenisstraf (120 euro versus 245 euro).

Argument tegen:

De maximum werkstraf is 240 uur, wat gelijkstaat aan 30 dagen werken in vrijheid. Dat schrikt veel minder af dan opsluiting in een cel van 5 bij 2 meter.

  1. Voorbeelduitwerking:

Eens, de wetsovertreder wordt publiekelijk aan de schandpaal genageld, dat is schaamtevol en vervelend. Voor een gedetineerde geldt dat minder.

Oneens, je vrijheid kwijt zijn is vele malen erger dan een dagje papier prikken in het park, net zoals het stigma ‘ex-bajesklant’ erger is dan het stigma ‘ex-taakgestrafte’.

 

 

18   zwaarder straffen  blz. 53

 

  1. Door een gevangenisstraf verzwakken de bindingen met je sociale omgeving waardoor een goede terugkeer in de samenleving wordt bemoeilijkt (bindingstheorie).

Mensen die het contact met familie, vrienden en collega’s verliezen, raken vaak in een sociaal isolement.

  1. Zwaarder straffen zorgt volgens Eerdmans voor:

–      beveiliging van de samenleving (ten tijde van insluiting);

–      wraak en vergelding voor slachtoffers.

  1. Voorkomen van eigenrichting, want slachtoffers namen zelf wraak op de crimineel.

Resocialisatie: doordat de gevoelens van slachtoffers doorslaggevend waren bij de keuze van de straf, waren die sancties vooral hard en wreed.

Wraak en vergelding stonden voorop, met verbeteren van het gedrag van de crimineel had het weinig tot niets te maken.

 

 

19   HOE STRAF JIJ?  blz. 53

 

Eigen uitwerking leerling.

Sluiten de sanctiedoelen die leerlingen het belangrijkst vinden aan bij de straf en strafmaat die ze gekozen hebben?